Türkiye geçtiğimiz iki yılda siyasal alanın dönüşümüne zemin hazırlayan gelişmeler yaşadı. Her siyasal gelişme yeni arayışlar, momentumlar ve yeni aktörler ortaya çıkardı. 2024 yılı yerel seçimleri sonrasında Türkiye’de siyasal alanın dönüşümüyle ilgili üç önemli dönemeç yaşandı. İlki ekim ayında başlayan barış süreciydi. Bu önemli gelişme, siyasal alanın on yıldır etkilendiği çatışmalı ortamın sona ermesine, söylemin değişmeye başlamasına ve siyasal koordinatların dönüşmesine zemin sağladı. Böylece süreç, siyasal dönüşüm momentumunu ortaya çıkararak başta iktidar olmak üzere tüm partilere siyasi bir hikâye yazma imkânı yarattı. İkincisi 19 Mart İBB operasyonu ve devamı olarak mutlak butlan kararıydı. Bu operasyonla birlikte iktidarın yanı sıra, muhalefet ve Ekrem İmamoğlu açısından da yeni bir siyasi hikâye yazma imkânı doğdu. Soruşturmaya “Kent Uzlaşısı”nın dâhil edilmesi ve savcının Kürtleri açık şekilde tahkir eden ifadeleri ile ekonomide oluşan negatif görüntü, 19 Mart sonrasında oluşan momentumu muhalefet lehine çevirdi. İBB operasyonlarının devamı sayılabilecek siyasi olay mutlak butlan kararıdır. CHP’ye dönük mutlak butlan kararıyla birlikte Özgür Özel ve Ekrem İmamoğlu grubu önce içeride mücadele yolunu seçip “baba ocağı”nı sahiplenerek Kılıçdaroğlu grubunun iktidarla ilişkisini görünür kılmaya dayalı bir yıpratma stratejisi izledi. 21 Temmuz itibariyle de yeni parti kurma kararını kamuoyuyla paylaştı. Böylece demokratik meşruiyet açısından ilk kaybeden Kılıçdaroğlu oldu. Fakat buna rağmen hâlâ 103 yıllık partiyi ve CHP’nin kurumsal “imkânlarını” elinde tuttuğunu unutmamak gerekir. Bundan sonraki süreçte mutlak butlan kararının yarattığı momentumun kime doğru evrileceğini ise yeni partinin politikaları belirleyecek.
Üçüncüsü ise çerçeve yasadır. Yasanın hazırlanması, Meclis görüşmeleri ve sonrasında şekillenecek iklim, siyasal alanın dönüşümünü belirleyecek kritik eşiklerden biri olacaktır. Bu dönemin kazananını ise hazırlanan yasanın kendisinden yararlananların ötesinde, onun etrafında kurulan siyasi hikâye belirleyecektir. Çerçeve yasa, sistem içi mücadele sayılan ve hukuk araçsallaştırılarak siyasal alanın dönüşümüne davetiye çıkaran durumlardan öte sonuçlar üretecek. Bu yasa, siyasi aktörler arasındaki antagonistik sınırlara değil; ulusal kimlikler arasındaki antagonistik ilişkilere dair bir çözüm zemini ortaya çıkaracağı için etkileri büyük olacak. Bu yönüyle birçok paradoksun aynı anda aşılıp aşılamayacağına dair bir yol tayin edecek.
Öte yandan çerçeve yasanın Yeni Parti’nin kuruluşuna denk gelmesi bir tesadüftür ve fakat Yeni Parti için bir fırsat penceresi de olabilir. Oysa, Yeni Parti’nin CHP’deki pratikleri yeni döneme dair kaygıları da besliyor. Yeni Parti yöneticilerinin Meclis Komisyonu ile İmralı’ya gitmemesi ve adaya gidip gitmemeyi bir tür pazarlık konusu olarak görmeleri kaygıların örneklemesi olarak duruyor. Kürt meselesinde atılacak adımları “pazarlık” konusu etme tarzı devam ettikçe Yeni Parti sadece Kürtler açısından değil, genel seçmen açısından da güven testinden kalabilir. Bu durum, değişim iddiasını ve yeni bir siyasi hikâye şansını havada bırakacak. Türkiye’nin en büyük meselelerinden birinde iktidarın gerisine düşmeyi getirecek ve Kürt meselesinin Ortadoğu bağlamındaki önemini kavrayamama gerçekliğini ortaya çıkaracaktır.
Ayrıca Yeni Parti’nin Kürtlerle ilişkisi, pragmatik düzlemde -kısmen İstanbul’da yapıldığı gibi- kliental bağlar üzerinden kurulursa, kolektif Kürt öznesiyle güven ilişkisi tamamıyla zarar görebilir. Madalyonun diğer suretinde ise Yeni Parti’nin bir tarihsel ödevi var. Yeni Parti toplumsal muhalefet güçleri olarak bir araya getirebildiği toplulukları Kürt meselesinin demokratik çözümü ve eşitlik ilkesi etrafında bir hukuka ikna etmeyi başardığı ölçüde Kürtlerle sokakta ve sandıkta yol yürüyebilir.
Yeni Parti’nin Kemalizm’den tamamıyla kopmasını beklemek tam bir hayal olur. Ama Kemalizm’in yeniden yorumlanması ve karakteristik özelliklerinin eleştirel ve seçici elemeye tabi tutulması Yeni Parti’nin Kürtler başta olmak üzere toplumun çoğu kesimiyle ilişkilerine yeni pencereler açacaktır. Hemen ilk açıklamalardan birinde altı oku canhıraş sahiplenmek Yeni Parti’nin eskiliğine işaret eder. Kemalizm ile kurulacak yeni ilişki, onun geçmişiyle yüzleşmeyi gerektirir. Geçmişle yüzleşilmeden yeni sayfa veya yeni parti iddiası sadece sözde kalır. Bu yönüyle Kürtler başta olmak üzere toplumun farklı kesimleriyle doğru ilişkinin temel boyutlarından biri -kimse zorlamadan, kimse söylemeden- doğrudan yeni partinin geçmişle yüzleşebilmesidir.
Geçmişle yüzleşmekten korkmamak gerekir. Geçmişle yüzleşmek sadece katliamların hesabına oturmak değil, yanlış politikalarla yüzleşmektir. Sadece Dêrsim’le yüzleşmek değil, yüz yıllık siyasi geleneğin bir türlü Ortadoğu gerçekliğini kavrayamamasıyla yüzleşmesidir. Kemalist geleneğin Kürt meselesine ve Kürtlere yabancı olmasının bir nedeni kuşkusuz ki, Ortadoğu’daki gerçeklikler ve dinamikleri bilmemesinde yatıyor.
Yeni Parti, bir kısmı liberal ve çoğunlukla piyasacı kesimlere yaslanarak aynen AKP’nin yapmaya çalıştığı gibi “kendi Kürt”ünü yaratmaya, bunun üzerinden Kürt sosyolojisine gitmeye çalışırsa büyük hata eder. Bu filmi Kürtler, AKP’nin ilk yıllarında izledi. Ve Kürtler hafızası güçlü bir toplumdur. Onlar için siyaset bir oy veya sandık sonucu değil; bir varoluş kipi, etik-politik duruş ve kolektif bir etkinliktir. Kürtlerin kavranması, tanımlanması; onlarla ilişki kurulması, politika üretilmesi ve uygulanmasında Yeni Parti her seferinde ne yaptığını ve kimle yaptığını kendisine sormalıdır.
Türkiye’de siyasal alanın köklü bir dönüşüm evresinden geçiyoruz. Tarihi ve siyasi meselelerin taşıdığı paradoksların aşılmaya başlayacağı, her aktörün siyasi koordinatını yeniden belirleyeceği bir dönem… Bu dönemde Kürt meselesine yaklaşım siyasi turnusol testi ve iktidar olabilmenin parolası olacak… Çünkü yeni dönemde Kürtler sadece oyun bozan değil, oyun kuran bir güç olarak sahnede yer alacak.
