Burada ısrarla, kooperatifler, komünler ile ilgili şeyler yazdığımda bazı arkadaşlar, nedense bunu sadece mesela tarıma ilişkin gibi şey gibi görüyor ya da sadece yoksullara özgü. O zaman size Kapitalizm’in finans merkezinden bir kooperatif! Cenevre’de özel otomobilin olmadığı, elektriğinin önemli bölümünü kendisi üreten ve sakinlerinin yapımına bizzat katıldığı bir kooperatif evinde, kurucularından Caroline Schlar’a konuşmuştuk.*
Bu kooperatife neden katıldınız?
Cenevre’de yaşıyorsanız kendi evinizi almanız neredeyse imkânsız; şehir çok pahalı. Ben işgal evleri hareketinden geliyorum. Bizim için ev, üzerinden para kazanılacak bir şey değildir; herkesin barınma hakkı olmalıdır. Kooperatif evleri bu yüzden ilgimi çekti. Kent yönetimiyle anlaşma yaparak uygun koşullarda arsa ve kredi alıyorsunuz. Burada 99 yıllık kullanım hakkı veren bir sistem var. Arsanın parasını ödemediğiniz için yalnızca binayı finanse etmeniz gerekiyor. Fakat kooperatifte hiçbir zaman ev sahibi olmuyorsunuz. Evin büyüklüğüne göre bir sosyal pay ödüyorsunuz. Bir oda için 5 bin frank. Bizim daire altı oda sayılıyor, dolayısıyla 30 bin frank yatırdık. Kooperatiften ayrıldığımızda bu parayı geri alacağız. Burada yaşarken kira da ödüyoruz ama çevredeki kiralara göre çok düşük. Devlet denetimi olduğu için kooperatife girebilmek için gelirinizin belli bir seviyenin altında olması gerekiyor.
Kooperatifin başka hangi kuralları var?
Özel otomobil sahibi olamıyoruz; otomobiller ortak. Biz de buraya taşınınca arabamızı kooperatife sattık. On altı ailenin kullandığı altı otomobil var.
İnternetteki sistemden otomobili ayırtıyorsunuz. Bir kilometre için 50 sent ödüyorsunuz; benzin, sigorta ve bakım buna dâhil. Araçlar farklı ihtiyaçlara göre seçiliyor. Yük taşıyacaksanız büyük olanı, tek başınıza gidecekseniz küçük olanı alıyorsunuz. Herkes yılda dört hafta otomobille tatile çıkabiliyor ama tek seferde iki haftadan fazla kullanamıyor. Bu kurallar kesin değil; işe yaramazsa birlikte değiştiriyoruz. Otomobil paylaşım grubumuz bütçeyi ve kullanımı izliyor. Başka bir kooperatif beş otomobille başlamıştı. On yıl sonra, otuz aileye iki otomobil yetmeye başladı. Alışkanlıklar değişiyor. Sürekli “Benim arabam var” duygusundan kurtulunca gerçekten neye ihtiyacınız olduğunu yeniden düşünüyorsunuz.
Kararları kim veriyor? Bir başkanınız var mı?
Başkanımız yok. Kararları konsensüsle alıyoruz. Bu çok yoğun bir sistem; bazen saatlerce tartışıyoruz. Toplantıya gelemeyenler tutanakları okuyup sonraki toplantıya kadar itiraz edebiliyor. En zor meselelerden biri dairelerin paylaşılmasıydı. Herkes üst katta oturmak, güzel manzaralı daireyi almak isteyebilir. Bu nedenle projeye ne zaman katıldığınız, toplantılara ve ortak çalışmalara ne kadar katıldığınız gibi ölçüler oluşturduk. Kendi istediğinizle grubun ihtiyacı arasında sürekli bir gerilim yaşanıyor. Fakat bu süreçte birbirimizi gerçekten tanıdık.
Binanın yapımına da katıldınız mı?
Dış duvarların yalıtımını saman ve toprakla birlikte yaptık. Herkes çalışmak zorundaydı. Böylece binanın maliyeti yaklaşık 100 bin frank azaldı. Ben psikoloğum ama inşaatta çalışmak çok hoşuma gitti. Toprağa dokunuyorsunuz, duvar yapıyorsunuz ve akşam ortaya çıkardığınız şeyi görüyorsunuz. Keşke her yıl bir hafta böyle çalışsak diye düşündüm. Birlikte çalışmanın konsensüse de etkisi var. Konsensüs, karşınızdakini yargılamamayı, karşılıklı saygıyı ve daha fazla hoşgörüyü gerektiriyor.
Ortak alanlarınız da var mı?
Otuz sekiz ev için altı çamaşır makinemiz, kurutma ve ütü alanımız var. Çamaşırhane aynı zamanda insanların karşılaştığı bir sosyal alan. Üç misafir odası, ortak salon, marangoz atölyesi ve küçük işyerleri bulunuyor. Çocukların birlikte yemek yiyebileceği bir sistem de kuruyoruz. Elektriğimizin yüzde 40 ila 60’ını güneş panellerinden üretiyoruz. Atık suyu dönüştürüp tuvaletlerde yeniden kullanıyoruz. Çatıda 130 metrekarelik bir bahçemiz var. Mültecilere de iki daire ayırdınız…
Cenevre’de mültecilerin ev bulması çok zor. Biz bu kadar iyi koşullarda yaşarken yalnızca arkadaşlarımızın değil, başkalarının da bu imkândan yararlanması gerektiğini düşündük. Bu yüzden iki daire ayırdık. Birinde, sekiz yıl boyunca kampta tek odada yaşamış Ortadoğulu bir aile kalıyor. Diğerinde Afrika’dan gelen bir kadın yaşıyor. Giriş parasını ödemiyorlar; bunun için bir dayanışma fonu kurduk. Kira ödüyorlar ve kooperatifte herkesle aynı karar hakkına sahipler.
Bu kooperatifi herkes yapabilir mi?
Bence yapabilir. Başlangıçta otomobilinizi, bazı alışkanlıklarınızı ve özel alan fikrinizi bırakmak zor geliyor. Fakat sonra neye gerçekten ihtiyacınız olduğunu görüyorsunuz. İnsan değişiyor. Birlikte yaşamanın başka bir yolunun mümkün olduğunu öğreniyor.
*Röportajın tamamını ‘Gazeteduvar- Caroline Schlar’ diye bulabilirsiniz.
