Cengiz Holding dört koldan büyümeye devam ederken, Karabiga’daki santralde kapasite artışına gidiyor. Bölgeyi ve deniz ekosistemini yerle bir eden santral, kapasite artışıyla yarattığı cehennem Çanakkale’yi de içine alarak genişleyecek
K. Bülent Ongun
Çanakkale 5 termik santral ile Çan’da 2, Biga’da 2, ve Karabiga’da1 termik santral faaliyette. Cengiz Holding ile Alarko Holding’in ortaklığında kurulan ve ardından tamamı Cengiz Holding’e geçen CENAL Elektrik Üretim A.Ş. tarafından, Çanakkale’nin Biga İlçesi, Karabiga Beldesi’ndeki Zeytinlik mevkiinde işletilmekte olan CENAL Entegre Termik Enerji Santrali’nde kapasite artışı yapılmak isteniyor. Proje kapsamında mevcut santrale ilave bir ünite yatırımı yapılacak. Faz-2 olarak adlandırılan ilave ünite kapasitesi 2234 MW olacak. Böylece santralin mevcut kapasitesi 2926 MW’tan 5160 MW’a çıkarılacak. Mevcut durumda santralde 486 personel çalışırken, ilave ünite ardından personel alımı yapılmayacak. Santralin kapasite artışı ile üretim gücü artarken, bundan sadece şirket kazanacak. Diğer yandan bölge adeta cehennemi yaşarken, cehennemin ateşi bölgeyi tamamen kavuracak.
Hava kirliliği artacak
Şirketin ithal kömürle işlettiği CENAL şirketi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na yaptığı başvuru sonucu halkın katılımı toplantısı için de tarih verildi. Buna göre 30 Haziran’da projeye ilişkin toplantı yapılacak. Ardından inceleme değerlendirme komisyonu toplantısı için süreç işletilecek. Halkın Katılımı Toplantısı öncesinde çağrı yapan çevre örgütleri, “Turizm kenti Çanakkale termik santral mezarlığına dönmesin. Hava kirliliği hâkim poyraz rüzgârlarının da etkisiyle Çanakkale’ye kadar ulaşacak. Akdeniz foklarının yaşadığı Karabiga sahillerindeki termik santralı projesi derhal iptal edilmeli” çağrısında bulundular.
Kömür miktarı 5 milyon ton
Mevcut durumda tesisteki ana yakıt olarak kullanılacak kömür ihtiyacı 2.65 milyon ton. Kapasite artışının ardından bu miktarın ne kadar olacağı ise henüz belli değil ancak belirlenebilen rakam 5 milyon tona ulaşacak. Şirket ithal kömürü de Rusya, Kolombiya, Güney Afrika veya Endonezya’dan alıyor. Santralın işletme aşamasında tüm su ihtiyacı, soğutma suyu, proses suyu ve içme suyu deniz suyundan temin edilirken, tesiste tüm işlemler için saatte 152 bin 500 metreküp kapasiteyle deniz suyu kullanılacak. Diğer yandan Çanakkale’de özellikle Çan ve Biga ilçelerindeki termik santrallerden kaynaklanan emisyonların Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) limitlerini ciddi oranda aştığı bilimsel raporlar ve çevre örgütlerinin verileriyle defalarca kanıtlandı. Bölgedeki taşıma kapasitesinin çoktan dolmasına rağmen, mevcut santrallerin kapasite artırımına gitmesi bölgenin idam fermanı anlamın geliyor.
İktidar kömürden vazgeçmiyor
Yer altı kömür işletmeciliğinde ‘artan maliyetleri’ iddiasıyla yapılan destekleme oranlarının yükseltilmesini içeren Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete ’de yayımlandı. Enerji şirketlerine yıllarca milyarlar aktarılıp açıktan üretmedikleri elektrik için kapasite bedeli adı altında haksız ödeme yapılırken,.2026 yılı itibariyle kapasite desteği sadece doğalgaz santraline yapılmaya başlandı. Türkiye’de elektrik üretim kapasitesi 125 bin MW’ı aşarken, 2025 yılında tüketilen elektriğin sadece 40 bin MW düzeyinde kalması ise dikkat çekici. COP31 öncesi ‘yenilenebilir enerji’ iddiasına sarılıp yeni krediler peşine düşmek isteyen iktidarın 2025 yılında kullanılan elektriğin yaklaşık yüzde 70’ini ‘yenilenebilir’ iddiası yapılan santrallerden karşılandığı övünerek aktarırken, yeni kömürlü santraller ve ilave üniteler eklenme süreci COP31 sonrası enerji politikasının kömüre ve nükleere dönüş yapacağı beklenmekte.
Kömür öldürür!
Dünyadaki karbondioksit kirliliğinin yaklaşık üçte birinden kömürlü termik santraller sorumlu. Kömür iklim değişikliğine ve çevre kirliliğine neden olan en tehlikeli yakıttır. İçerdiği yüksek miktardaki karbon nedeniyle termik santrallerde kömür kullanmak en çok karbondioksit kirliliğine yol açan enerji üretim şeklidir. Tüm dünyada kömür santrallerinden sadece bir yılda 10 milyar tona yakın karbondioksit salımı gerçekleşmektedir. Bu miktar dünyadaki yıllık karbondioksit salımlarının yüzde 41’ini oluştururken, kömür madenciliği de, karbondioksitten 20 kat güçlü olan metan gazının açığa çıkmasına neden olmaktadır. Kömür santralleri cıva kirliliğine sebep olurken, cıva insan vücuduna ciddi zararlar veren ve nesilden nesile geçebilen bir nörotoksindir. Cıva bölgedeki su kaynaklarının kalitesinin düşmesine neden olur. Toprağı zehirler ve besin zincirine karışarak sayısız ölümcül hastalığa sebep olur. Kömür santralleri yılda 1450 metrik ton yani yüzde 50’lik bir payla cıva kirliliğinin en büyük sebebidir.
Asit yağmuru ve radyasyon
Kömür, asit yağmurlarına neden olmaktadır. Asit yağmurlarında ortaya çıkan duman tüm ekosistemi yok edebilir. Orta Avrupa’da kömür santrallerinin etrafında çok geniş alanları kapsayan orman kayıpları kaydedilmiştir. Birçok kömür santrali bulunan Çin’de 487 şehrin yüzde 54.5’ünde asit yağmuru gözlenirken, benzer bir durum Bursa Uludağ’da ölçülmüştür. Asit yağmurları ayrıca insanlarda astım ve akciğer kanseri başta olmak üzere sayısız hastalığa sebep olur. Kömür yakmak zararlı partiküllerin ve radyasyonun açığa çıkmasına neden olur. Bu parçacıklar akciğer fonksiyonlarında azalma, astım, kardiyovasküler rahatsızlıklar ve bebek ölümlerine sebep olur. Yatağan’ın 50 köyünün 34’ünde radyasyon miktarının insan sağlığının kabul edebileceği sınırın çok üzerinde, küllerin atıldığı bölgelerde ise 19 kat daha fazla olduğu belirtilmiştir. (Keskin ve Mert, 2002).
Su kaynaklarını zehirler
Kömür yakıldığında ortaya çıkan artıklar ağır metaller ve zehirli maddeler içerir. Örneğin, insan sağlığına veya çevreye zarar verebilecek miktarlarda arsenik, kadmiyum, krom ve kurşun bulunabilir. Bu kirleticiler içme su kaynaklarına, yüzey su gövdelerine, bitkilere veya hayvanlara ulaştığında riskler meydana gelir. Kısırlık, kanser, prostat ve solunum sorunları, kardiyovasküler ve nörolojik hasarlar, hipertansiyon, işitme bozukluğu bu maddelerin sebep olduğu hastalıklardan sadece bir kaçı. Kömür santrallerinden yayılan zehirli maddeler bölgedeki tatlı suyu kirletir. Kömür madenciliği ise asit maden kanalizasyonu (AMD) yoluyla su kirliliğini tetikleyen nedenlerinden biridir. AMD; minerallerin oksijen ve suya maruz kalması sonucunda oluşan ve ağır metal içeren atık sudur. Bu zehirli su sızdığında sadece yeraltı sularını değil toprağı da zehirler. Kömür santrallerinin kuraklığa sebep olmasının yanı sıra kömür madenciliği de her gün tahmini 70 milyonla, 260 milyon galon su kullanılıp kirletilmektedir.
