ABD ile İran şartlarını kabul ettirmek için Hürmüz Boğazı’nda kozlarını paylaşıyor: İran boğazı kapattı, ABD ablukaya aldı. Trump’ın ‘süresiz ablukaya sıcak baktığı’ belirtiliyor. İran’ın geri adım atıp atmayacağı beilrsiz. Hürmüz Boğazı’nda yeni bir Soğuk Savaş ihtimali gündemde
ABD-İsrail ve İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaşta belirsizlik sürüyor. 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesin ardından ABD ve İran heyetleri 11 Nisan’da Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yüz yüze görüşme yaptı, ancak sonuç çıkmadı. Daha sonra taraflar arasında Pakistan’ın arabuluculuğunda dolaylı olarak sürdürülen görüşmelerden de herhangi bir sonuca varılamadı.
İran’ın son olarak geçen hafta sonu ABD’ye sunduğu teklif de karşılık bulmuş değil. İran, müzakerelerin aşamalı olarak yapılmasını, öncelikle savaşın durdurulması, ABD ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı’nda adım atılması konularının görüşülmesini, daha sonra da nükleer programla ilgili konuların ele alınması önerisini sundu. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın bu teklifine olumlu yaklaşmadığı bildirildi.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kriz, bölgesel olduğu kadar küresel çapta da yıkıcı sonuçlara yol açmaya devam ediyor. Uzmanlara göre, boğazdaki gerilim tüm zamanların en büyük krizine yol açmış durumda ve üstelik en ağır etkileri henüz ortaya çıkmadı, boğaz açılsa bile krizin etkileri yıllarca sürebilir.
İran savaşla birlikte boğazı gemi geçişlerine kapattı ve ateşkesin ilan edildiği 8 Nisan’dan bu yana da kapalı tutmaya devam ediyor. Buna karşılık ABD de İran limanlarına gemi giriş ve çıkışlarını engellemek için boğazı ablukaya aldı. Her iki durumun yarattığı sonuç boğazdaki gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi oldu.
İran’ın nükleer programı konusunda ise taraflar arasında savaştan önceki pozisyon korunuyor gibi görünüyor. İran nükleer silah üretmeye niyeti olmadığını, elinde bulundurduğu uranyumu barışçıl teknolojiler için kullanmak istediğini ısrarla tekrarlıyor. ABD tarafı ise, İran’ın asla nükleer silaha sahip olamayacağını, nükleer programının bu nedenle tamamen sonlandırılması gerektiğini ve elindeki 400 kg’dan fazla zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmesi gerektiğini ileri sürüyor. İran uranyumu teslim etmeyi reddediyor.
Trump’tan İran mesajı: ‘Artık iyi adam yok’
Trump sosyal medya hesabından bir paylaşım yaparak “İran bir türlü işleri yoluna koyamıyor. Nükleer silahsızlanma anlaşmasını nasıl imzalayacaklarını bilmiyorlar. Yakında akıllanmaları gerek!” dedi.
Trump mesajına yapay zeka ile hazırlanmış, silahlı ve gözlüklü bir fotoğrafını da ekledi. Fotoğrafın üzerinde ise “Artık iyi adam yok” notu yer aldı.
Trump ablukayı sürdürme kararı aldı
Dün ABD merkezli Axios haber portalı, son gelişmeler çerçevesinde “İran’daki çatışma, mali yaptırımlar, savaş gemilerinin engellenmesi ve görüşme yapma olasılığına dair konuşmalarla Soğuk Savaş benzeri bir aşamaya girdi” yorumunu yaptı.
ABD merkezli The Wall Street Journal (WSJ) gazetesi de önceki gün Trump’ın kurmaylarıyla birlikte İran’ın son teklifini ele almak üzere gerçekleştirdiği toplantıya dair kulis bilgilerine yer verdi. Gazetenin haberinde Trump’ın hızlı ve kesin zaferleri tercih ettiği, ancak “ancak mevcut seçeneklerin hiçbirinin ona çatışmadan hızlı bir çıkış sunmadığı” yorumu yapıldı. Haberde, “ABD’li yetkililer, Trump’ın yardımcılarına İran’a yönelik uzun süreli bir abluka için hazırlık yapmaları talimatını verdiğini söyledi. Bu hamle, Tahran’ı uzun süredir reddettiği nükleer tavizlere zorlamak amacıyla rejimin mali kaynaklarını hedef alan yüksek riskli bir girişim olarak değerlendiriliyor” denildi.
WSJ’ye konuşan yetkililere göre Trump, son toplantılarda, İran’ın limanlarına gidiş-geliş yapan sevkiyatları engelleyerek ülkenin ekonomisini ve petrol ihracatını baskılamayı sürdürme kararı aldı.
“Trump şu aşamada süresiz bir ablukaya sıcak bakıyor” denilen WSJ haberinde, “Üst düzey bir ABD’li yetkili, ablukanın İran ekonomisini ciddi şekilde sıkıştırdığını, satılamayan petrolün depolanmasının zorlaştığını ve bunun rejimin Washington’la yeniden temas kurmasına yol açtığını belirtti. Trump’ın kararı, savaşta yeni bir aşamaya işaret ederken, hızlı sonuç alma eğilimindeki başkanın kesin bir çözüm seçeneğinden yoksun olduğunu da ortaya koyuyor” denildi.
Gazeteye göre, çatışmayı tek taraflı olarak sona erdirmek, ABD ve küresel ekonomiye rahatlama sağlayacak hızlı bir çıkış sunabilir. Ancak İran’ın geçen hafta sonu sunduğu teklif, bu çıkışın koşullarını Tahran’ın belirlemesine yol açacaktı.
Çatışmaların yeniden başlaması ise zaten zayıflamış İran’ı daha da geriletebilir, ancak ülkenin Körfez enerji altyapısına yönelik saldırılarını artırarak savaşın maliyetini yükseltmesi de muhtemel. Abluka İran’ın mali kaynaklarını daraltıyor ancak ABD güçlerinin Ortadoğu’da daha uzun süre konuşlanmasını gerektiriyor ve rejimin geri adım atacağına dair bir garanti sunmuyor.
WSJ’ye konuşan Brookings Enstitüsü dış politika programı başkan yardımcısı ve İran uzmanı Suzanne Maloney, “İran, ablukaya dayanma ve onu aşma kapasitesinin, ABD’nin daha geniş bir enerji krizini ve olası bir küresel resesyonu önleme isteğinden daha güçlü olduğunu hesaplıyor” dedi ve ekledi: “Ocak ayında protestoları bastırmak için kendi vatandaşlarını öldüren bir rejim, şimdi de onlara ekonomik zorluklar dayatmaya tamamen hazır.”
Net bir yol haritası yok: Trump çelişkili tavsiyeler alıyor
WSJ, ABD’li bazı yetkililerin, net ve kesin bir yol haritasının olmaması nedeniyle sekiz haftadır süren çatışmanın ne bir nükleer anlaşmayla ne de savaşın yeniden başlamasıyla sonuçlanacağını değerlendirdiğini de aktardı ve ardından şu değerlendirmeye yer verdi:
“Trump, atacağı adımlar konusunda çelişkili tavsiyeler alıyor. Bazı yetkililer ve Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham gibi isimler Tahran üzerindeki baskının sürdürülmesini savunurken, başkana yakın iş dünyası temsilcileri Hürmüz Boğazı’nın kapanması ya da çatışmanın büyümesinin ekonomiye zarar vereceğinden ve bunun kasım ayındaki ara seçimler öncesinde siyasi sonuçlar doğuracağından endişe ediyor.
Yetkililere göre bu değerlendirmeler, Trump’ın pazartesi günü İran’ın üç aşamalı teklifini tartıştığı sırada etkili oldu. Teklif kusurlu olsa da gerilimi azaltma ihtimali barındırıyordu.
Ancak başkan ve ulusal güvenlik ekibi, bu teklifin İran’dan nükleer taviz koparmak için Washington’un elindeki bazı kozları zayıflatacağı görüşünde birleşti. Beyaz Saray, kalıcı barış için oluşturulacak herhangi bir çerçevenin İran’ın nükleer programını da kapsaması gerektiğini ve faaliyetlere sınırlamalar getirilmesini içermesi gerektiğini vurguluyor.
Yetkililer, Trump’ın İran’ın en azından 20 yıl boyunca uranyum zenginleştirmeyi askıya almasını ve sonrasında da kısıtlamaları kabul etmesini talep etmekten şu aşamada vazgeçmeye hazır olmadığını belirtiyor.”
İran’dan yeni teklif gelebilir
The Wall Street Journal gazetesi, ABD’den olumlu karşılık bulmayan son teklifin ardından İran’dan yeni bir teklif gelebileceğini de ileri sürdü. WSJ’nin konuya yakın kaynaklarına göre İran, Pazartesi günü arabuluculara, dini lider Mücteba Hamaney ile istişare etmek için birkaç güne ihtiyaç duyduğunu ve ardından barış görüşmelerini ilerletebilecek revize bir teklif sunacağını bildirdi. WSJ’ye göre şu ihtimal de bulunuyor:
“Ablukanın etkileri arttıkça İran’ın, Washington’u ya çatışmayı tırmandırmak ya da geri adım atarak anlaşmaya yönelmek arasında seçim yapmaya zorlayabileceği değerlendiriliyor. Tahran’ın bölgesel enerji üretimine yönelik saldırıları yeniden başlatabileceği ya da ablukayı uygulayan ABD deniz unsurlarını hedef alabileceği ifade ediliyor. Konvansiyonel donanmasının büyük ölçüde yok edilmesine rağmen İran’ın ABD güçleriyle gerilimi yeniden tırmandırabilecek kapasitesini koruduğu belirtiliyor.”
Kaynak: Nûmedya24
